Przez lata kontrakty B2B funkcjonowały na rynku pracy jako wygodna alternatywa. Dla firm – elastyczność i przewidywalne koszty. Dla współpracowników – większa swoboda i często wyższe wynagrodzenie „na rękę”. Problem zaczynał się tam, gdzie ta swoboda istniała głównie na papierze, a codzienność coraz bardziej przypominała klasyczny etat. Państwowa Inspekcja Pracy widziała to od dawna, ale jej możliwości reagowania były ograniczone. Teraz to się zmienia.

Projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, oznaczony numerem UD283, wyznacza nowy kierunek. Od 1 stycznia 2026 roku PIP miał otrzymać realne narzędzie do ingerencji w modele współpracy oparte na B2B. I nie chodzi o kolejne zalecenia czy wnioski do sądu, lecz o decyzje administracyjne, które będą działały natychmiast. To jakościowa zmiana w relacjach pomiędzy przedsiębiorcami, osobami samozatrudnionymi i państwem.

Jak 7 stycznia 2026 podał money.pl - projekt ustawy dot. uprawień PIP w obecnym kształcie został wstrzymany przez Premiera Donalda Tuska. Premier argumentował swoją decyzję tym, że reforma byłaby niekorzystna dla wielu firm oraz dużo osób mogłoby stracić pracę.**

Dlaczego chcą zmieniać kontrakty B2B na umowy o pracę?

Pomysł reformy nie wziął się znikąd. Od lat w debacie publicznej pojawiały się zarzuty dotyczące nadużywania umów cywilnoprawnych w sytuacjach, które spełniają klasyczne cechy stosunku pracy. W ocenie ustawodawcy B2B zbyt często pełniło funkcję „tańszego etatu”, pozbawionego ochrony wynikającej z Kodeksu pracy i systemu ubezpieczeń społecznych.

Projekt UD283 jest odpowiedzią na te zjawiska, ale także elementem realizacji zobowiązań wynikających z Krajowego Planu Odbudowy. Reforma zakłada wzmocnienie Państwowej Inspekcji Pracy nie tylko organizacyjnie, lecz przede wszystkim kompetencyjnie. Inspektorzy mają przestać być wyłącznie organem kontrolnym, a stać się podmiotem zdolnym do samodzielnego rozstrzygania o charakterze zatrudnienia.

Nowe uprawnienia obejmują możliwość stwierdzenia istnienia stosunku pracy i nakazania zawarcia umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja o zmianie umowy B2B na umowę o pracę będzie opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności. Równolegle zmienia się model kontroli – coraz większą rolę mają odgrywać analizy ryzyka, kontrole zdalne oraz wymiana danych pomiędzy PIP, ZUS i KAS. W praktyce oznacza to większą skuteczność i mniejszą przypadkowość działań kontrolnych.

Na jakiej podstawie będzie nakaz zmiany kontraktu B2B na UoP?

Czy każda forma współpracy B2B automatycznie podlega kontroli PIP? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, choć wielu przedsiębiorców drży na samo pytanie. Kontrola Państwowej Inspekcji Pracy rozpocznie się w jednym z dwóch trybów: albo firma zostanie wcześniej wytypowana do audytu – na przykład ze względu na branżę, liczbę współpracowników B2B czy wcześniejsze sygnały o nieprawidłowościach – albo działania inspektora wynikną z donosu niezadowolonego pracownika czy współpracownika. Nie ma więc mechanizmu, który automatycznie obejmowałby każdą umowę B2B – wszystko zależy od „sygnałów z rynku” i od tego, kto i w jaki sposób zdecyduje się zwrócić uwagę PIP na potencjalne nieprawidłowości.

Jednak jeżeli już do takiej kontroli dojdzie, znaczenie będzie miało nie to, jak nazwano umowę, lecz jak faktycznie wygląda współpraca. Inspektor PIP, dokonując oceny, skupi się na realiach wykonywania pracy, a nie na deklaracjach stron. Analizowane będą takie elementy jak podporządkowanie organizacyjne, sposób wydawania poleceń, stałe godziny pracy, ciągłość współpracy, sposób wynagradzania czy stopień samodzielności osoby pracującej na B2B.

Podstawowym dokumentem staje się protokół kontroli. To w nim inspektor zawrze swoje ustalenia i ocenę charakteru relacji prawnej. Przedsiębiorca ma siedem dni na wniesienie zastrzeżeń. To krótki, ale istotny moment – później ustalenia protokołu stanowią fundament decyzji administracyjnej.

Od decyzji przysługuje odwołanie do Głównego Inspektora Pracy, który może uchylić ją w całości lub części, a także zdjąć rygor natychmiastowej wykonalności. Kolejnym etapem jest skarga do sądu pracy. Trzeba jednak podkreślić jedno: samo wniesienie odwołania nie wstrzymuje skutków decyzji. Do czasu jej uchylenia przedsiębiorca musi traktować współpracownika jak pracownika, ze wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami.

Skutki zmiany kontraktu B2B na umowę o pracę

Dla pracodawców skutki finansowe mogą być znaczące. Zmiana umowy B2B na umowę o pracę oznacza konieczność opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, często również za okres wsteczny. Do tego dochodzą nowe, stałe koszty miesięczne związane z zatrudnieniem pracowniczym: urlopy, chorobowe, normy czasu pracy czy obowiązki administracyjne. W grę mogą wchodzić także sankcje finansowe i ryzyko dalszych kontroli.

Po stronie osób pracujących na B2B zmiana ma dwa oblicza. W sytuacjach, gdy kontrakt cywilnoprawny faktycznie zastępował umowę o pracę, reklasyfikacja oznacza formalne potwierdzenie realnego stanu rzeczy i uzyskanie ochrony pracowniczej. W innych przypadkach może jednak oznaczać utratę elastyczności, swobody organizacyjnej i korzyści podatkowych, które były jednym z powodów wyboru B2B.

Najbardziej narażone na skutki reformy są branże, w których kontrakty B2B mają charakter długoterminowy i są silnie powiązane z wewnętrzną organizacją firmy. Dotyczy to przede wszystkim IT, marketingu, consultingu, logistyki, budownictwa oraz szeroko rozumianych usług specjalistycznych. Tam granica pomiędzy współpracą a stosunkiem pracy bywa szczególnie cienka.

Podsumowanie

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy oznaczają realną zmianę w podejściu do kontraktów B2B. Od 2026 roku o charakterze współpracy może decydować nie sąd po długim postępowaniu, lecz inspektor pracy w drodze decyzji administracyjnej. Dla przedsiębiorców to wyraźny sygnał, że nazwa umowy przestaje mieć znaczenie, jeśli nie idzie za nią rzeczywista niezależność współpracy. Od tej pory bazą do dalszych działań będą fakty. I to one mogą przesądzić o konieczności przejścia z B2B na umowę o pracę.

Źródła: